“DE SCHAAKWERELD” IN MEI 1940

      -    Inzicht in de meidagen

      -    1. Redactioneel stuk “De Schaakwereld”

-      2. Bericht van de Hoofdredacteur van “De Schaakwereld”

-      3. Persoonlijke bijdrage van Mr G.C.A. Oskam met ode aan Dr. K.M. Bergsma

-      4. Amsterdamse waardering voor Dr. K.M. Bergsma

-      5. Partij Dr. K.M. Bergsma – Mr. G.J. Belinfante, Maasbokaal, R’dam,1940

    

meer (schaak)nieuws op www.tomsschaakboeken.nl

 

 

Amsterdamse (lees Euwe’s) waardering voor Dr. K.M. Bergsma

 

08.12.07 Vervolg Dr K.M. Bergsma

De “Persoonlijke bijdrage van Mr. G.C.A. Oskam met ode aan Dr. K.M. Bergsma” die op deze pagina is opgenomen, trok na verschijnen in 1940 de aandacht van de Amsterdamse schakers.

De RUBRIEK van Dr. Max Euwe  in het eerstvolgende nummer van De Schaakwereld – 14 juni 1940 4de jaargang no. 42 – is geheel gewijd aan Dr. K.M. Bergsma:

 

De held van Rotterdam
Een partij van Dr. Bergsma

 

Op ons Amsterdammers, die betrekkelijk ver van de oorlogs-verschrikkingen zijn gebleven, heeft het stukje van Mr. Oskam in het vorige nummer van “De Schaakwereld”diepen indruk gemaakt. In het bijzonder het slot waarin hij de groote daden van onzen schaakvriend Bergsma schildert.

 

Wij kennen Bergsdma niet alleen als een sterk schaakspeler, maar ook als een vriendelijk en eerlijk mensch. Iemand, op wiens men onder alle omstandigheden kan bouwen. Het beeld, hetwelk Mr. Oskam van Dr. Bergsma  heeft gegeven, klopt dan ook volkomen met de voorstelling, die wij Amsterdammers hebben van deze groote figuur.

 

Bergsma is groot als mensch en groot als schaakspeler. Hij heeft verschillende successen op zijn naam en toonde zijn kracht vooral in ontmoetingen met sterke tegenstanders. Zijn laatste succes boekte hij in den kamp om den Maasbokaal, april 1940, waarin hij een uitgelezen rij veelbelovende schakers uit diverse deelen des lands voorbij streefde.

Hieronder zijn partij uit deezen wedstrijd tegen Mr. Belinfante, waarin speciaal zijn doelbewust aanvallend spel op de voorgrond treedt.

 

Bergsma – Belinfante 1940  tekst met diagrammen

Bergsma – Belinfante 1940  LIVE

 

 

Inzicht in de meidagen van 1940

 

Onlangs kreeg ik een stapeltje nummers van “De Schaakwereld”, een schaakweekblad, in handen; extra interessant omdat het hier gaat om de periode voor en na de beruchte meidagen (10-15 mei) van 1940.

In het bijzonder het nummer van 30 mei 1940 (4de jaargang nr 41) trekt de aandacht. De redactie geeft in het eerste nummer na de gevechtshandelingen drie keer aandacht aan de gevolgen van de

bijzondere omstandigheden.

 


Omslag “De Schaakwereld”
(met advertentie van
Koopman Klokken!)

 

1. In een redactioneel stuk op de voorpagina spreekt zij van de problemen met de bezorging en hoe daar met betrekking tot de binnen- en buitenlandse abonnees mee te zullen omgaan. Het valt op dat de redactie – hoe kan het ook anders – nog geen idee heeft van wat de bezetting zal gaan betekenen.

 

2. De hoofdredacteur, de heer Th. M. E. Liket, schrijft een emotioneel geladen woord ter herdenking van de gevallenen.

Hij schrijft verder o.a. ”Onze redactie en medewerkers zullen hun bijdragen in den vorm gieten die in deze moeilijke omstandigheden het meest gewenscht is.”  

Nu, in 2007, en een mensenleeftijd later, is er de neiging om deze zin op te vatten als inzicht in mogelijke censuur. Maar wie het verder leest moet concluderen dat het om iets anders gaat. Liket echter schreef dit veertien dagen na de capitulatie toen de bezetter nog niet alles geregeld had en zijn ware gezicht nog verder moest tonen.

 

3. ROTTERDAM is de titel van een persoonlijke bijdrage van de bekende Rotterdamse schaker en schaakbestuurder Mr G.C.A. Oskam. Hij maakt gebruik van een nog volledige (?) persvrijheid en schrijft vrijmoedig over het bombardement en zijn gevolgen. Zijn vermelding dat geen Rotterdamse schakers zijn omgekomen lijkt onjuist.

Het is niettemin een indrukwekkend stuk dat hij vooral gebruikt om Dr. K.M. Bergsma eer te bewijzen. Over Dr. Bergsma, die voor en na de oorlog ook landelijk een bekende en sterke schaker was, vertelt hij zaken die mij onbekend waren, maar die het verdienen hier herhaald te worden.

 

Hieronder volgen de drie berichten uit “De Schaakwereld.”

De lezer wordt uitgenodigd commentaar, correcties of aanvullingen op deze pagina te sturen; zij worden zeer op prijs gesteld.

tomsschaak@gmail.com

 

 

 

1. Het redactionele bericht

Op omslag:

Weekblad De Schaakwereld 30 mei 1940 4e jg. nr 41

 

Hoofdredacteur: Th. M. E. Liket. Vaste medewerkers: Dr. Max Euwe, Hans Kmoch, Th. C.L. Kok, Mr. G.C.A. Oskam, J. Selman Jr., H.J. Scherft en J.H. Wertheim

 

Groote moeilijkheden met de verzorging van ons blad waren oorzaak, dat de vorige week geen nummer is kunnen verschijnen. Wij zijn deze te boven gekomen en van nu af zal “De Schaakwereld” weer regelmatig uitkomen. In verband met de postverbindingen zullen sommige abonné’s het blad echter iets later ontvangen. Buitenlandse abonné’s zullen zoolang de verbindingen verbroken zijn in het geheel geen blad kunnen ontvangen, wij zullen de nummers voor hen reserveren en deze, wanneer de communicatie is hersteld, gezamenlijk toezenden.

Enz .het slot van dit gedeelte handelt over noodzakelijke kostenbesparingen en lijkt me hier niet relevant.

 

2. Een woord van hoofdredacteur Th. M.E. Liket

 

Sinds het laatste nummer van “De Schaakwereld” verschenen is hebben wij dagen beleefd, die wij gedurende ons verdere leven nimmer zullen vergeten. Heel veel leed is over ons gegaan. In den korten doch vreeselijken strijd hebben velen onzer dappere mannen op het veld van eer het leven gelaten. Vele gezinnen zijn in diepen rouw gedompeld en vele landgenoten hebben have en goed verloren.

Laat ons hen, die vielen tijdens het vervullen van hun hoogste plicht, eerbiedig gedenken; laat ons hopen, dat de vertwijfelden die in de verschrikkelijke worsteling een dierbaar wezen hebben moeten afstaan, de kracht vinden om hun onpeilbaar leed te dragen en laat ons allen zoveel het in ons vermogen is medewerken aan het herstel van alles wat verloren is gegaan.

 

En nu richten wij den blik vooruit. Langzamerhand herneemt het leven zijn rechten en met inspanning van alle krachten zullen wij moeten werken aan het herstel. Wij hopen, dat ook “De Schaakwereld” daartoe kan bijdragen. Ontspanning na onze geestelijke inspanning is noodzakelijk en voor de vele schaakbeoefenaars in ons land zal ons blad die ontspanning brengen. Onze redactie en medewerkers zullen hun bijdragen in den vorm gieten die in deze moeilijke tijden het meest gewenscht is. Geen diepzinnige verhandelingen, doch eenvoudige, niet al te moeilijke onderwerpen zullen worden gebracht.

 

Moge “De Schaakwereld” zich hierdoor blijvend in Uw aller belangstelling verheugen. Blijft ons blad trouw; bedenkt, dat het slechts dan mogelijk is onze culturele taak voort te zetten.

 

Th.L

 

3. Persoonlijke bijdrage van Mr G.C.A. Oskam met ode aan Dr K.M. Bergsma

 

ROTTERDAM

 

Van den Tol kende niet Pillsbury-Lee, en had er ook nooit over gedacht of in de Max Lange ook na 11. … Lb6, evenzeer als na 11. … Lf8 het paard op f7 geofferd kan worden.

Dit bleek mij op 17 Mei (*), des namiddags om kwart over twee, aan den ingang van een schuilkelder. Ik ga er niet in, je wordt hier stikmat”. Zei Teunis, en we hebben twee blindpartijen gespeeld, aan den ingang van den schuilkelder. Het was mooi weer, alleen donderde het wat.

 

Dat er toen 25000 woningen en 25 schaakvereenigingen te gronde gingen, daarvan hadden we geen besef.

En nu ligt alles plat, de stad is één groote krater, alleen de rand leeft. Bijna alle schaakvereenigingen zijn zonder lokaal, zonder materiaal, zonder bibliotheek. De leden leven nog, en we geven de partij niet op. Onder leiding van De Bruyn komt alles weer in orde, als men ons maar aan materieel helpt. Want met borden en stukken en klokken, daarmee is nu de Schie gedempt.

 

Het is te voorzien dat Rotterdam zelfs uiterlijk veel aan de schakerij zal doen denken. Nu de gehele binnenstad herbouwd zal worden, ligt het voor de hand dat het zeer regelmatig zal gemaakt worden, wel zoo, dat men eens per week naar Amsterdam zal moeten gaan om zich te goed te doen aan het gezicht op een Reguliersgracht of een Oude Waal, anders gaan we psychisch dood aan de rechte lijnen in drie dimensies.

 

Zou Rotterdam een Mannheim worden? Acht boulevards, de A-Boulevard, de B-Boulevard, enz. en dwars daarop acht Rijwegen, I-VIII. Het Stadhuis op E2-E4, het Postkantoor op E3. Het kan mooi worden, maar ik moet er niet aan denken.

 

Een Rotterdamse schaakspeler Dr. K.M. Bergsma, heeft zich boven allen onderscheiden, en heusch nu niet op het schaakbord. Vijf dagen en vijf nachten heeft deze dappere geest te midden van mitrailleurvuur als chirurg gewerkt en gesloofd: hij woonde op 10 meter van de Maasbrug, en was binnen 2 minuten na de bezetting van het bruggehoofd in nachtgewaad aan het verbinden. Bergsma is een sterke man, en niet alleen op het schaakbord, maar vijf dagen en vijf nachten, te midden van kogels en ellende, dat brengt den sterksten man tot wijken. Maar deze reus heeft het uitgehouden. Het hele Noordereiland vraagt voor hem de Militaire Willemsorde.

 

Geen der Rotterdamsche spelers is gedeerd, en Moeder Catharina, die een zoon aan het front had, is nog gelukkig en joyeus nu ze haar jongen heel terug heeft: de nederlaag tegen Fenny is nu vergeten.

 

G.O.

 

(*) Het bombardement op Rotterdam vond plaats op 14 mei, en dat wist Oskam natuurlijk nog beter dan wij.

 

www.tomsschaakboeken.nl