Rubriek 100 jaar geleden: 1916

José Raoul Capablanca – Dawid Janowski     D11

Rice Memorial Chess Tournament, NEW YORK 20 januari 1916 R03

 

LIVE

PGN

 

Bronnen en Analyses

- New York 1916 edited by P.W. Sergeant * BCM Classic Reprints nr. 8

- Het Schaakfenomeen José Raoul Capablanca, Dr. M. Euwe en Lod. Prins, van Goor 1949

- Capablanca’s Best Chess Endings, Irving Chernev, Dover Books 1982

- Lehrbuch der Schachendspiele Band 1, Juri Awerbach, Sportverlag 1979

- Endgame Manuel, 2nd Ed, Mark Dvoretzky, 2006 blz. 106-107

- Houdini 3 x64 / tvb

 

Over het Rice-gambiet:

- Website Sv Promotie: http://www.svpromotie.nl/oud/Artikelen/ARTICLE107.html

- http://www.nrc.nl/handelsblad/1994/10/22/verzonken-schat-7243073

 

 

 

Een wonderbaarlijke remise

Over Prof. Rice en zijn gambiet

en een toernooi in New York.

1916, de Eerste Wereldoorlog eiste alle aandacht op. In Europa lag het schaken vrijwel stil en toernooien van enige betekenis werden hier niet gehouden. In Amerika lag dat anders. De VS deden nog niet aan de oorlog mee en er werd hier en daar een toernooitje georganiseerd.

 

Professor Isaac L. Rice had alle treden van de maatschappelijke ladder beklommen en schaakte, al was dat niet op het hoogste niveau. Hij is de uitvinder van het Rice gambiet, een variant van het Koningsgambiet, waarin een wit paard op e5 wordt geofferd.

Hij besteedde een goed deel van zijn tijd en geld aan analyses en het (laten) schrijven van artikelen over deze variant. En hij had stoute plannen. Hij begon met het organiseren en financieren van een internationaal toernooi waarin hij eigenlijk wilde dat zijn variant verplicht moest worden.

De uitnodigingen werden verstuurd en Capablanca en heel wat Amerikaanse toppers schreven in. Janowski heeft, als enige uit Europa, laten weten dat hij graag wilde deelnemen. Volgens de planning moest het toernooi op 8 januari 1916 beginnen.

 

Het noodlot sloeg echter toe: Professor Rice overleed plotseling op 2 november 1915.

De weduwe, de innige wens van haar man kennende, stortte onmiddellijk de 1000 dollar die de professor aan de organisatie had toegezegd.

De organisatoren besloten nu eensgezind dat het toernooi ter ere van de overledene de naam moest dragen van "Rice Memorial Chess Tournament”. Verder werd de regel geschrapt dat de Ricevariant verplicht was.

Op 8 januari was Janowski nog niet gearriveerd waarop het toernooi enkele dagen werd uitgesteld. Op 17 januari 1916 was het veld compleet en kon de eerste ronde worden gespeeld.

 

 

Het toernooi werd, zoals verwacht, een duidelijke overwinning van Capablanca. Tweede, op enige afstand, werd Janowski. Hun eerste ontmoeting, in de derde ronde, mondde uit in een erg moeilijk maar schitterend eindspel.

De uitkomst van de partij, winst voor Capa, was als vanzelfsprekend aangenomen.

Ik speelde de partij na met behulp van Houdini 3 X64 en die deed een opzienbarende ontdekking. Bij nader onderzoek bleek dat de manoeuvre in kwestie al door Chéron en Averbach was besproken. Het is en blijft een wonderbaarlijk eindspel dat ik niet kan nalaten hier ten tonele te voeren.

Zowel Capablanca als zijn tegenstander Janowski zag een onwaarschijnlijke remise over hoofd.

Het begin van de partij geef ik zonder commentaar; waar het omdraait is de stelling bij de 56ste zet wanneer de torens het bord hebben verlaten en de twee koningen elk nog een loper hebben en de witte (Capablanca) nog een pion.

 

In het Capablanca-boek van Euwe en Prins is in het voorwoord een en ander gezegd over het risico dat auteurs van gepubliceerde analyses lopen. In deze partij gaat het in elk geval faliekant mis. Euwe vat hierin het slot van de partij als volgt samen:

"Capablanca weet zich door doelbewuste manoeuvres op de koningsvleugel te bevrijden, neemt dan het heft in handen en belandt ten slotte in een eindspel L + 2pi tegen L + pi, dat hij op keurige en voor de theorie waardevolle wijze in zijn voordeel beslist."

En dat is bepaald niet hoe het er in werkelijkheid toeging.

 

Wit: José Raoul Capablanca   Zwart: Dawid Janowski

Rice Memorial Chess Tournament, New York, 20 januari 1916

 

 

 1. d4     Pf6

 2. Pf3    d5

 3. c4     c6

 4. Pc3    dxc4

 5. e3     Lg4

 6. Lxc4   e6

 7. h3     Lh5

 8. 0-0    Le7

 9. Db3    Db6

10. Pe5    Pbd7

11. Dxb6   axb6

12. Pxd7   Kxd7

13. Ld2    b5

14. Ld3    Lg6

15. Lxg6    hxg6

16. Tfc1    Ta6

17. a3      Tha8

18. Pa2     Pd5

19. Tab1    f5

20. Kf1     Ta4

21. Pc3     Tc4

22. b3      Txc3

23. Lxc3    Txa3

24. Le1     Lf6

25. Ke2     e5

26. dxe5    Lxe5

27. f4      Ld6

 

Diagram 1

Stelling na 27. ... Ld6

27. ... Lf6 28. g4! Volgens Sergeant.

 

28. Lc3    Ta2+

29. Kf3    Lc5

30. Td1

 

30. Ta1!

 

30...Ke6

31. Td3

31. Lxg7 Waarom niet?

 

31. ...    Lf8

32. Le5    b4

33. Tc1     g5

34. g4      g6

Diagram 2

Stelling na 34. ... g6

35. e4

 

35. Ta1! Th2 36. Kg3 Te2 37. Ta8

35. ...    fxe4+

36. Kxe4   Te2+

37. Kf3    Th2

38. Kg3    Te2

39. h4     gxh4+

40. Kxh4   Le7+

41. Kg3     g5

42. Kf3     Th2

43. Te1     Th3+

44. Ke4     Th4

45. fxg5

 

45. f5+!   Kf7 46. Lg3

Diagram 3

Stelling na 45. fxg5

45. ...    Lxg5

 

 45. ... Txg4+?? 46. Kf3!

46. Kf3    Th3+

47. Lg3+   Kd7

48. Kg2

48. Te4!

48. ...     Th7

49. Te5     Lf6

50. Texd5+?

Diagram 4

Stelling na 50. Texd5

 

50. Te4 Kan ook, maar wat is dan het plan? Er zal dan nog heel wat heen en weer moeten worden gespeeld.

 

50. ...     cxd5

51. Txd5+!? Ke8

52. Tb5     Td7

 52. ... Lc3 53. Ld6

 

53. Txb4   Kf7

54. Tb6    Ld4

55. Td6     Txd6

56. Lxd6

Diagram 5

Stelling na 56. Lxd6

Het begin van een bewogen eindspel.

 

56. ...    Kg6

57. Kf3    Lf6

58. Lf4     Kf7

Diagram 6

Stelling na 58. ... Kf7

 

59. Ke4    Ke6

60. Le3    Le7

61. g5     Ld8

62. Kf4    Lc7+

63. Kg4    Le5

64. Kh5    Kf7

65. Kh6    Kg8

66. Lb6     Lc3

67. Kg6     Ld2

68. Kf6     Lc3+

69. Ke6     Ld2

70. g6      Lc3

71. Kd5     Ld2

 71. ... Kg7!? 72. Ld4+

 

72. Ld4    b5

73. Ke4

Diagram 7

Stelling na 73. Ke4

73. La1 Tempozet?

73. ... Kf8 74. Kc5 b4 75. Kc4 Ke7 76. Le5 Ke6

Houdini geeft wel +- 1.61, maar hoe te winnen geeft hij niet aan. Eindeloze varianten maar winst ho maar.

73. ...    b4

74. Le3    Lc3

75. Kd3    Le1

76. Ld2     Lf2

77. Ke4

 

Diagram 8

Stelling na 77. Ke4

77. Kc4 zou een fout zijn. Zwarts pion en de witte g=pion verdwijnen van het bord en wits voordeel is verdwenen.

77. ...    Lc5??

 

Tot dusver houdt Janowski stand, maar hier gaat hij in de fout.

Noodzakelijk is 77. ... Kg7 78. Le3

- 78. Kf5 Lc5 79.Lf4 Wit komt niet verder.

- 78. Ke5 Kxg6 79. Ke6 Ld4

 78. ... Le1 79. Kf5 Lc3 80. Lf4 en de vraag is of en hoe dan wit verder komt.

78. Kd5!

 

Wit staat gewonnen.

78. ...    Le7

79. Kc4    Kg7

80. Lxb4   

’t Is maar dat je het weet, maar de machinerie geeft aan dat het mat is in 43 zetten. (of was het nou 36 zetten? Nou ja ... minder dan 50 in elk geval.)

 

80. ...    Ld8

81. Lc3+??

Diagram 9

Stelling na 81. Lc3

Capablanca verspeelt de winst. Houdini 3 x64 geeft nu remise. De Nalimow-6-stukken-database bevestigt dat:

81. Ld2 Kxg6 82. b4! Kf5 83. Kd5 Lc7 84. Le3 Lg3 85. b5 Lc7

86. Lg1 Kf6 87. Kc6 La5 88. Lh2 Ke6 89. Lc7 enz.

81. ...    Kxg6

82. b4     Kf5

83.Kd5 1-0 ???

 

Zwart geeft op, maar Houdini, en hij niet alleen, blijft bij remise, wanneer zwart tenminste 83. ... Kf4! speelt! En dat moet je maar doorhebben.

 

Hoe maakt zwart remise?

 

 

 

De zwarte koning kan niets beginnen wanneer hij probeert de pion tegen te houden door met de loper te blijven schuiven. Wil zwart met de K spelen dan is uitwijken naar de g-lijn fataal.

De enige zet die zwart redt is 43. ... Kf4!!

Vreemd, maar daar is een verklaring voor.

Op het beslissende moment kan zwart de witte pion van achteren aanvallen wanneer wit op c7 probeert de lopers te ruilen!

 

In "Capablanca's Best Chess Endings", Dover 1978 by Irving Chernev, lezen we op blz. 91: Many years later, Chéron and Averbach demonstrated that Black still had a draw at the point when he resigned, by a remarkable line of play (which Janowsky could hardly be blamed for missing) to wit.

Diagram 10

Stelling na 83. Kd5

We volgen hier de analyses van Averbach.

83. ...      Kf4!!

Analysediagram 1

Analysestelling  na 83. ... Kf4

84. Ld4

84. ...     Kf3!

Opnieuw een fraaie zet.

85. b5    Ke2!

Consequent.

86.  Kc6   Kd3

Een koning om in ere te houden.

87. Lb6 Lg5

(87. ... Lf6 88. Lc5 Ld8 en wat je ook probeert: het is remise.)

88. Kb7

Een uiterste poging.

Dvoretzky geeft als gevaarlijkste variant:

88. Lc7 Le3 89. Kd5! Ld2!! (Op 90. b6 kan nu 90. ... La5!) 90. Ld8 Le3 met remise. Dvoreztky werkt dit nog verder uit.

88. ...     Kc4 89.  Ka6 Kb3!!

Analysediagram 2

Analysestelling na 89. ... Kb3

De enige zet!!

A) 89. ... Kb4?? Dit zou fout zijn. 90. La5+ Kc5 91. Lc7 1-0

B) 89. ... Kd5? Zwart gaat van het rechte pad; hier wint wit, maar hij moet nog wel zwoegen.

90. Lf2 Ld8 91. Le1 Lc7 92. Lf2 Kc4 93. Le1 Kd5

94. La5 Le5 95. b6 Kc6 96. b7 Lb8 97. Lb6

Nu moet de zwarte koning een stapje opzij doen:

97. ... Kd6 98. Lf2 Kc6 99. Lg1 Kd5 100. Kb6 Nalimov geeft remise.

90. Lf2

90. Lc7 Le3; 90. La5 Le3

90. ...    Ld8

Weer de enige zet.

91. Le1

91. Ka7 Kc4

91. ...  Ka4! 92. Lf2 Kb3 93. Lb6 Lh4 94. Kb7 Kc4

95. Kc6 Lg3 96. Lc7 Lf2 97. Ld6 Lg1!

Analysediagram 3

Analysestelling na 97. ... Lg1

Veld c5 blijft taboe voor de witte loper.

Remise.

Chernev besluit zijn behandeling van dit eindspel met: ”A difficult line of play to foresee, especially since it involved such an extraordinary as maneuvering the King behind the passed pawn.”

 

Wie zich verder in dit eindspel wil verdiepen kan terecht bij Averbach, Lehrbuch der Endspiele Band 1, 4de druk, 1979, blz. 191-193, waar ook een bepalende stelling van Centurini uit 1847 wordt besproken.

Heerlijke materie!

 

www.tomsschaakboeken.nl