Schaaksport is de oudste sport

in de oudste stad van Holland



meer schaak- en ander nieuws op www.tomsschaakboeken.nl 

 

 

03.12.09

door Hans Berrevoets

 

DORDRECHT - De schaaksport heeft uitstekende papieren om de oudste sport van de oudste stad van het voormalige graafschap Holland te worden genoemd! De geschiedenis van deze denksport, met als belangrijkste vertegenwoordigers nu schaakclub Dordrecht en schaaksociëteit de Willige Dame, omvat al zeshonderd jaar (!).

 

In een voetnoot in een proefschrift over de schaaksport in de negentiende eeuw werd Dordrecht en schaken ook gedateerd rond veertienhonderd. De stad had een speciaal schaakhuis in de omgeving van de Nieuwbrug tussen Wijnstraat en Voorstraat. Later is het pand bij een brand verloren gegaan.

Dat het schaken als denksport in Dordrecht binnen kwam, was logisch. Het was rond 1400 absoluut de belangrijkste stad in het graafschap Holland en dankzij voorrechten dominant.

 

De stad had één erkend geloof: het Rooms Katholieke. Het was ook de belangrijkste bedevaartsplaats in het graafschap Holland.

Alles werd direct anders in 1572, toen de protestantse  of gereformeerde leer de officiële eerste plaats in Dordrecht kreeg. In dat jaar nam de stad Dordrecht het initiatief met andere Hollandse steden om te kiezen voor een onafhankelijk land aan de zee onder leiding van Stadhouder Willem van Oranje en dus los van het Spaanse overheerser.

 

Pelgrims

Rond 1400 was Dordrecht vanzelfsprekend een zeer prominente centrumgemeente voor de toeristen van die tijd, de pelgrims. Het lag strategisch tussen noord en zuid, de Noordelijke Nederlanden en de Zuidelijke Nederlanden. Pas na de grote stadsbrand van 1457 ging Amsterdam Dordrecht voorbij als ,,nieuwe” hoofdstad.

 

Telkens komt het verleden weer boven tafel. Bij opgravingen in de oude stad zijn veel sporen gevonden, bijvoorbeeld speciale munten, van mensen die in de stad op verhaal kwamen tijdens een soms gevaarlijke pelgrimstocht. Het St. Jacobs gasthuis werd uiteindelijk het RK-ziekenhuis van de stad. Nu is in het Zwijndrechtse Jacobus-ziekenhuis nog plek voor pelgrims gemaakt, die een stempel komen halen!

 

Taal

Die pelgrims speelden ook een rol in de ontwikkeling van de taal. Door van stad-tot-stad te gaan namen zij woorden mee.  De Dordtse neerlandicus Han van Gorkom legde eens in een eigen onderzoek de ontwikkeling van de taal vast door te kijken hoe de schaakstukken hun definitieve naam kregen.  De pelgrims brachten zo niet alleen de taal, maar tevens de regels van het schaken in de stad. De reis langs oude wegen over het eiland Dordrecht, bijvoorbeeld naar Santiago in Noord-Spanje is door de Europese gemeenschap inmiddels erkend als Europees cultureel erfgoed.

De schaaksport hoort daar dus bij.

 

Zichtbaar

Na de verwoesting van het schaakhuis werd pas in de negentiende eeuw de oudste sport van de stad weer zichtbaar. In het toenmalige café Central aan het Scheffersplein (waar nu zo ongeveer boekhandel Vos en v/d Leer zit) werd koffiehuisschaak gespeeld. De toenmalige voorzitter van schaakclub Dordrecht, Jan Flach, ontdekte in de jaren tachtig van de vorige eeuw, dat uit die koffiehuisschaakkring  in 1888 zijn club werd opgericht. Hij vermoedt dat de schakers toen het ook heel speciaal vonden om 29 februari 1888 als geboortedag op te schrijven, hoewel er tientallen jaren schaakgeschiedenis voor zat. Schaakclub Dordrecht verdient dus voor 2013 in elk geval met het 125-jarig bestaan een plaats in de Dordtse Historische Kalender, die in de maak is.

 

Hoogendoorn

De Dordtse schaaksport heeft intussen, door te kiezen voor samenwerking in een regiocommissie met Sliedrecht en Zwijndrecht, besloten om oude schaakverhalen een plek te geven. Zo wordt op dinsdag 29 december het Pank Hoogendoorntoernooi (1922-1999) gehouden bij schaakclub Dordrecht. Deze club heeft Hoogendoorn ook een blijvende plek in het collectieve geheugen gegeven als tweevoudig openkampioen van Nederland. Net als zijn belangrijkste concurrent Henk van Donk was hij twaalf keer kampioen van de stad. Hoogendoorn testte ook telkens de opening van schaakvriend en vijfvoudig kampioen van Dordrecht Leo Jansen.

 

De Leeuw

Deze oud-directeur van de Lage Waard in Papendrecht werd de grondlegger van de eigen opening ,,De Leeuw, Het Zwarte Wapen”. Boeken daarover in het Nederlands en Engels worden wereldwijd verkocht. De schaaksport in Dordrecht kent twee vaste verschijningsvormen: Naast schaakclub Dordrecht is de Willige Dame als schaaksociëteit in poffertjessalon Visser. Het pand is een monument en dat past prima bij de lange geschiedenis van de schaaksport. Meer informatie over de komende toernooien, schaakhistorie en clubwedstrijden ook op deze site. U vindt hier eveneens links naar alle regionale schaakclubs.

 

Hans Berrevoets is voorzitter van het Platform Stedelijke Herdenking waarbij tientallen historische en culturele organisaties zijn aangesloten, bedenker van de Dordtse Historische kalender en als schaakliefhebber lid van de schaaksociëteit de Willige Dame

 

 

 

www.tomsschaakboeken.nl